Granice Beskidu Makowskiego



Trzytomowe dzieło pt. "Jaskinie Polskich Karpat Fliszowych" ukazało się bardzo szybko w porównaniu z inwentarzami innych rejonów. Wpłynęło to na dużą liczbę błędów. Niektóre z nich to zwykłe chochliki drukarskie, jednak dość istotne jeśli dotyczą danych liczbowych. Nie wszystkie zostały poprawione w erracie, a tom III nie doczekał się erraty w ogóle. Bezużyteczne okazało się też zestawienie ilości jaskiń w poszczególnych jednostkach tektonicznych w artykule geologiczno-geomorfologicznym w I tomie inwentarza -- autorzy piszą tam o 7 jaskiniach znajdujących się na obszarze płaszczowiny dukielskiej, a już wtedy znanych było ponad 60 obiektów z tej jednostki. Być może jest to wynik badań z lat wcześniejszych, brak jest jednak informacji na ten temat.

Istotnym i rażącym błędem, który właśnie chciałem przedstawić i skorygować go, jest zasięg granic Beskidu Makowskiego. Niedawno zainteresowałem się bliżej stanem poznania jaskiń tego rejonu z myślą o dokładniejszej jego penetracji. Aby określić, w których częściach regionu znajdują się owe jaskinie, postanowiłem ustalić jak przebiega jego granica. Zaopatrzyłem się w system map turystycznych i topograficznych oraz I i II tom "Jaskiń Polskich Karpat Fliszowych". Dużym zaskoczeniem dla mnie była rozbieżność pomiędzy przebiegiem granic na mapach topograficzno-turystycznych i mapach z inwentarza. Być może jest to nowy pomysł geografów fizycznych kompleksowych, którzy lubują się w przesuwaniu granic regionów, jednak nigdzie indziej nie spotkałem się z taką koncepcją zasięgu Beskidu Makowskiego, jaka przedstawiona jest w inwentarzu. Autorem błędnych map zasięgów regionów (Beskid Makowski, Beskid Żywiecki) jest G. Klassek. W przypadku Beskidu Wyspowego autor (T. Mleczek) chytrze uniknął odpowiedzialności, przedstawiając jedynie jego E obszar. Natomiast autor mapy granic regionów całych Beskidów pozostaje nieznany.

Przede wszystkim zadziwiło mnie włączenie do Beskidu Makowskiego Pasma Jałowieckiego, które, o ile mi wiadomo, zawsze było częścią Beskidu Żywieckiego. Pech jeszcze chciał, że znajduje się tam Jaskinia Dolne Bębny, która zgodnie z podziałem regionalnym w inwentarzu nosi symbol K.Bmk-02.01. Jaskinia Dolne Bębny powinna mieć symbol K.Bż-06.01, jako pierwsza i jedyna znana jaskinia Pasma Jałowieckiego, będącego również nowym obszarem Beskidu Żywieckiego.

Drugim zaskoczeniem dla mnie było wyłączenie z Beskidu Makowskiego i włączenie do Beskidu Wyspowego Pasma Lubomira i Łysiny. Na szczęście (?) nie była tu wcześniej znana żadna jaskinia, tak więc nie ma problemu jak powyżej. Ostatnio znalazłem tam z kolegą J. Nowakiem kilka nowych obiektów, tak więc powstał nowy podregion Beskidu Makowskiego. Postanowiłem włączyć do tego podregionu również pasmo Ostrysza i Trupielca, chociaż w niektórych źródłach uznaje się je za część Pogórza Wiśnickiego lub Wielickiego.

Trzecim kontrowersyjnym, choć mniejszym obszarem, jest masyw Zembalowej (Zębalowej). W inwentarzu uznany został za część Beskidu Makowskiego, a wg innych źródeł jest włączany do Beskidu Wyspowego, co również dowodzi wyspowy charakter tej góry. Błąd ten został powielony podczas inwentaryzacji Szpary w Kamieniołomie, która powinna być zaliczona do Beskidu Wyspowego. Ponieważ obiekt ten już nie istnieje, nie ma większego sensu włączać go do inwentarza (dla porządku jednak należy się mu symbol K.Bw-01.14X).

Czwartą rozbieżnością jest włączenie do Beskidu Makowskiego Pasma Bukowca (na NW od Mylenic), które wg większości źródeł należy do Pogórza Wielickiego. Jest to dość kontrowersyjny obszar pod względem przynależności regionalnej i nie zdziwiłbym się usłyszeć w tym wypadku głosów oponentów.

Niewielkie rozbieżności w przebiegu granicy występują również w okolicy Tarnawy Górnej i Dolnej, gdzie do Beskidu Makowskiego włączony został pewien obszar Beskidu Małego, jest to jednak obszar niewielki, o małych deniwelacjach i mało prawdopodobne jest znalezienie tam jaskini (chociaż kto wie?).

Zaklasyfikowanie Pasma Jałowieckiego do Beskidu Makowskiego mogło wyniknąć z błędu na mapie załączonej do "Geografii fizycznej Polski" J. Kondrackiego, jednak tekst wyraźnie mówi o przynależności tegoż pasma do Beskidu Żywieckiego. Góra Zembalowa na tejże mapie również została włączona do Beskidu Makowskiego, niestety w tekście nie można się doszukać do jakiego regionu tak naprawdę została włączona. Niewyjaśniony (niewybaczalny?) natomiast jest błąd nie uznania za część Beskidu Makowskiego Pasma Lubomira i Łysiny, który jest przecież najwyższym pasmem tego regionu. Przyznaję, że jedynie Pasmo Bukowca, a jeszcze bardziej Ostrysza i Trupielca nie daje mi spokoju i postaram się jeszcze bardziej zagłębić w literaturę i mapy geologiczne. Są to obszary na granicy Beskidów z Pogórzem, a takie właśnie budzą najwięcej kontrowersji. Problem jest dla mnie o tyle naglący, iż nie wiem jakie przypisać symbole obiektom, które niedawno odnalazłem w masywie Trupielca.

Wprowadzona korekta granic wymusiła zmianę zasięgów i numeracji regionów, którą to ustaliłem wspólnie z T. Mleczkiem. Nowy podział został skonstruowany tak, aby wprowadzał jak najmniej bałaganu i zachowywał ciągłość w numeracji. Obszar 01 obejmuje teraz Pasmo Pewelskie i część dawnego obszaru 02 ze szczytami: Lasek (868 m), Cicha (859 m), Solniska (849 m). Od E poprzez dolinę Skawy graniczy on z obszarem 02, w skład którego wchodzi Pasmo Koskowej Góry wraz z wzniesieniami na S: Zwalisko (730 m), Groń (809 m), Przykrzec (741 m). Na N, za wyraźna granicą takich rzek jak: Paleczka, Jachówka, Trzebuńka znajduje się obszar 03. Jest on tożsamy z dawnym obszarem o tym numerze, za wyjątkiem nieszczęsnego Bukowca. Na E od obszarów 02 i 03, znajduje się wyraźnie oddzielony doliną Raby rejon 03, w skład którego wchodzi Pasmo Lubomira i Łysiny oraz wielce kontrowersyjny Ostrysz (523 m) i Trupielec (476 m).

Można powiedzieć, że narobiło się sporo bałaganu (a może to ja narobiłem?) i byłoby dobrze jak najszybciej rozwiązać sporne kwestie granic. Im wcześniej, tym lepiej. O ile się nie mylę, jaskinia Partyzancka Jama w Beskidzie Niskim również kiedy omyłkowo "znajdowała się" w Beskidzie Sądeckim. Pokusiłem się nawet o sporządzenie mapy granic Beskidu Makowskiego, aby zainteresowani mogli sobie go przyswoić. Będę wdzięczny za wszelkie słowa krytyki jak i samokrytyki, gł. dotyczące Pasma Bukowca oraz pasma Ostrysza i Trupielca. W tym ostatnim przypadku, jeśli nie zaliczymy obszaru do Beskidu Makowskiego, pozostaje kwestia czy jest to część Pogórza Wielickiego, czy Wiśnickiego.

Granice Beskidu Makowskiego

 Rafał "Rufio" Suski
2001

Literatura:

BESKID MAKOWSKI (BESKID ŚREDNI), mapa turystyczna, 1:75 000, PPWK, Warszawa-Wrocław.

BESKID WYSPOWY, mapa turystyczna, 1:75 000, PPWK, Warszawa-Wrocław.

BESKID WYSPOWY, 1998, mapa topograficzno-turystyczna, 1:75 000, WZKart., Warszawa.

BIELSKO-BIAŁA, 1995, mapa topograficzna Polski: wydanie turystyczne, 1:100 000, WZKart., Warszawa.

BOCHNIA, 1995, mapa topograficzna Polski: wydanie turystyczne, 1:100 000, WZKart., Warszawa.

Klimaszewski M. [red.], 1972, Geomorfologia Polski, t. 1, Polska południowa góry i wyżyny, PWN, Warszawa.

Kondracki J., 1988, Geografia fizyczna Polski, PWN, Warszawa.

Pulina M. [red.], 1997, Jaskinie Polskich Karpat fliszowych, t. 1, PTPNoZ, Warszawa.

Pulina M. [red.], 1997, Jaskinie Polskich Karpat fliszowych, t. 2, PTPNoZ, Warszawa.

RABKA, 1994, mapa topograficzna Polski: wydanie turystyczne, 1:100 000, WZKart., Warszawa.

Strona głównaDo góry