Eksploracja jaskiniowa na Luboniu Wielkim



Rezerwat przyrody nieożywionej "Luboń Wielki" o powierzchni 11,8 ha znajduje się na południowym stoku Lubonia Wielkiego (1022m n.p.m.) na wysokości 850-980m n.p.m. Został utworzony w 1970r. (Monitor Polski 25/1970). Obejmuje obszar dużego osuwiska fliszowego o głęboko przebiegającej powierzchni ślizgu, w obrębie piaskowców serii magurskiej. Od góry osuwisko ogranicza wyraźna krawędź niszy wysokości do 20 metrów z odsłoniętymi ławicami skał. Poniżej osunięte masy skalne nie ulegając rozdrobnieniu utworzyły grzędy i garby skalne wysokości kilku metrów zwane Dziurawymi Turniami, tworząc różnej głębokości rozpadliny skalne o charakterze rozszerzonych szczelin i rowów z zapełzniętymi skarpami. Poniżej na stromym stoku rozpościera się rozległe gołoborze jedno z najładniejszych w polskich Karpatach.. Niżej przebiega jeszcze jeden duży poprzeczny wał za którym czoło osuwiska opada stromo w dolinę. Całą powierzchnię rezerwatu za wyjątkiem gołoborza porastają zbiorowiska leśne – w dole świerk i jodła wyżej buk. Z gatunków roślin chronionych występuje tu m.in.: wawrzynek wilczełyko, kruszczyk rdzawoczerwony, śnieżyczka przebiśnieg, marzanka wonna, kopytnik pospolity, paproć zanokcica północna. Wśród płyt i bloków skalnych znajdują się obiekty jaskiniowe w formie jaskiń szczelinowych i nisz jaskiniowych.
Atrakcyjność tego miejsca spowodowała poprowadzenie przez działacza Rabczańskiego Oddziału PTT – S. Dunina-Borkowskiego w 1922r. szlaku turystycznego (tzw. Lubońska Perć, bądź Perć Borkowskiego) z Rabki-Zaryte na Luboń Wielki przez teren rezerwatu (znaki żółte). Teren ten z racji istnienia jaskiń i schronisk skalnych stał się także atrakcją dla grotołazów i przygodnych turystów pragnących odnaleźć skarby jak to w każdej jaskini  - zakopane przez Zbójów.
Pierwsze informacje o jaskiniach pochodzą z 1930 – K.Sosnowski (wzmianka o dwóch jaskiniach). Piszą o nich również w swoich przewodnikach turystycznych S. Dunin-Borkowski (1933) i S. Pagaczewski (1951).
W 1954 K. Kowalski sporządza plan i opis inwentarzowy Jaskini w Luboniu Wielkim I. Ujęta jest ona w wykazie jaskiń i schronisk G.Klasska (1990).
28 lipca 1997 osuwisko eksploruje Tomasz Mleczek ze Speleoklubu Dębickiego. W wyniku jego działalności w inwentarzu „Jaskinie Polskich Karpat Fliszowych Tom 2" wydanym przez Polskie Towarzystwo Nauk o Ziemi (1997) ukazują się oprócz Jaskini w Luboniu Wielkim I (splanowanej przez K. Kowalskiego) jeszcze cztery obiekty jaskiniowe – Jaskinia w Luboniu Wielkim II, Schronisko w Luboniu Wielkim III (prawdopodobnie odnalezione przez K. Kowalskiego, ale nie zinwentaryzowane), Schronisko w Luboniu Wielkim IV i Schronisko w Luboniu Wielkim V.
22 marca 1998 członkowie Klubu Grotołazów Limanowa – B.Bubula, P. Lesiecki, B.Sułkowski odnajdują Schronisko w Luboniu Wielkim VI.
10 sierpnia 2000 K.Rodzik i Ł.Gierat (KGL) inwentaryzują Schronisko pod Płytą, Niska Szczelinę i Schronisko w Luboniu Wielkim VII.
17 lutego 2001 Ł. Gierat inwentaryzuje Piętrową Kolebę.
21 kwietnia 2001 zostają domierzone wcześniej nie zinwentaryzowane małe obiekty – Lubońska Koleba, Skrytka w Rowie i Nora ze Szczeliną, oraz zostaje opracowany plan rozmieszczenia obiektów jaskiniowych Ł. Gierat.
Wszystkie poznane jaskinie i schroniska znajdują się w charakterystycznych, skalnych Dziurawych Turniach. Teren całego osuwiska przeszukany został dosyć dokładnie i prawdopodobnie trudno będzie znaleźć jakąś większą jaskinię, do... następnych ruchów masowych.
Na dzień dzisiejszy w rezerwacie „Luboń Wielki” znanych jest 13 jaskiń i schronisk, z których największą jest Jaskinia w Luboniu Wielkim II (26 m długości i 9 m deniwelacji), jest ona też jedyną posiadającą własny mikroklimat. Zimą 1999/2000 hibernowały w niej dwa nietoperze – prawdopodobnie nocki duże, niestety ostatniej zimy nie pojawiły się.
Aktualny wykaz jaskiń i schronisk można znaleźć na stronach internetowych Speleoklubu Beskidzkiego oraz Speleoklubu Bielsko-Biała.
Trzeba wspomnieć jeszcze o rzeczy przykrej – „kulturze zwiedzania”. Jaskinie na Luboniu są dość dobrze znane i przez to sukcesywnie zaśmiecane, różnego kalibru syfem, który z wrodzonego szacunku do środowiska naturalnego zbieram i znoszę na dół. W kwestii napisów na ścianach nie mam już siły mówić (po tym co onegdaj spotkałem w innym „ogródku jaskiniowym” – w okolicach Jaskini Zbójeckiej na Łopieniu).....zgroza!!!


Literatura:

"Ochrona Przyrody i Krajobrazu Karpat Polskich" -opracowanie pod redakcją Z.Alexandrowicz (PAN 1989).

"Jaskinie Polskich Karpat Fliszowych"; tom 2 i 3.– praca zbiorowa pod redakcją M. Puliny (PTPNoZ 1997).

"Beskid Wyspowy” – przewodnik turystyczny A. Matuszczyka (wydawnictwo PTTK "Kraj" 1986).

"Wędrówka przez Gorce, Pieniny i Beskid Sądecki" – przewodnik turystyczny J. Wyznakiewicz (PTTK 1982).

Łukasz Gierat
2000

Strona głównaDo góry